İlaç Fiyatlandırma Sistemi ve Geri Ödeme Mevzuatının Türkiye İlaç Sektörü ve Serbest Eczanelere Etkisi: Güncel Bir Derleme

Türkiye’de beşerî tıbbi ürünlerin fiyatlandırma sistemi ile Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yürütülen ilaç geri ödeme mekanizması, sağlık harcamalarının sürdürülebilirliği, ilaca erişim, arz güvenliği ve serbest eczanelerin ekonomik yapısı üzerinde belirleyici rol oynamaktadır. Bu çalışma, Türkiye’de ilaç fiyatlandırma ve geri ödeme sisteminin güncel mevzuat ışığında hukuki, kurumsal ve ekonomik çerçevesini değerlendiren bir narratif derlemedir.Derleme kapsamında PubMed, Scopus, Web of Science, Google Scholar, TR Dizin ve DergiPark’ta akademik literatür; Resmî Gazete, Sosyal Güvenlik Kurumu, Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu, Sağlık Bakanlığı, Türkiye İstatistik Kurumu, Türkiye Eczacılar Birliği, Tüm Eczacı İşverenler Sendikası, Araştırmacı İlaç Firmaları Derneği, İlaç Endüstrisi İşverenleri Sendikası, Dünya Sağlık Örgütü ile Ekonomik Kalkınma ve İş Birliği Örgütü kaynaklarında ise mevzuat, resmi istatistikler ve kurumsal raporlar incelenmiştir. Bulgular, Türkiye’de sağlık harcamaları ve ilaç piyasasının son yıllarda belirgin biçimde büyüdüğünü; 2024 yılında toplam sağlık harcamasının 2 trilyon 359 milyar 151 milyon TL’ye, kişi başı sağlık harcamasının ise 27.587 TL’ye ulaştığını göstermektedir. Buna karşılık fiyatlandırma ve geri ödeme sisteminin ağırlıklı olarak maliyet kontrolüne dayalı yapısı, kur baskısı, kamu kurum iskontoları, fiyat farkı uygulamaları ve kademeli eczacı kâr marjları üzerinden ilaç endüstrisi ile serbest eczaneler üzerinde önemli ekonomik baskılar üretmektedir.Uluslararası örnekler, sağlık teknolojisi değerlendirmesi, maliyet-etkililik analizi ve değer bazlı fiyatlandırma yaklaşımlarının fiyatlandırma ve geri ödeme kararlarında giderek daha merkezi hale geldiğini ortaya koymaktadır. Türkiye açısından veri altyapısının güçlendirilmesi, farmakoekonomik değerlendirme kapasitesinin artırılması, risk paylaşım mekanizmalarının kurumsallaştırılması ve serbest eczanelerin sürdürülebilirliğini destekleyen marj yapılarının geliştirilmesi temel politika gereksinimleri olarak öne çıkmaktadır.